Ёшлар геморройи

Геморрой (геморроидал касаллик) узоқ вақт давомида "ўрта ва катта ёшдагилар касаллиги" деб ҳисобланиб келинган. Бироқ, шифокорлар 20-40 ёшли одамларда бу касаллик аломатларини тобора кўпроқ кузатмоқда. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, геморроидал касаллик катта ёшли аҳолининг сезиларли қисмида учрайди ва унинг ёшлар орасида аниқланиш частотаси ортиб бормоқда [1].

Тадқиқотлар тасдиқлайдики, бавосил тарқалиши барча ёш гуруҳлари орасида юқори бўлиб қолмоқда, шу билан бирга турмуш тарзи ва овқатланишдаги ўзгаришлар 20-40 ёшдаги беморлар сонининг кўпайишига олиб келган [1].

Нима учун геморрой "ёшармоқда"?

1. Узоқ вақт ўтириш ва кам ҳаракатли турмуш тарзи

Замонавий офис иши, узоқ парвозлар ва кам ҳаракатли дам олиш кичик тос веналарида қон димланишига олиб келади, бу эса геморроидал касалликнинг асосий хавф омилларидан биридир [2].

2. Ҳожатхонада узоқ ўтириш (телефон, китоб ўқиш)

Ҳожатхонада смартфондан фойдаланиш ва геморрой хавфининг ошиши ўртасидаги боғлиқлик тадқиқот билан тасдиқланган: унитазда узоқ вақт ўтириш бавосил чигалларига босимни оширади [3].

3. Нотўғри овқатланиш: толали моддалар камлиги ва суюқлик етишмаслиги

Овқат толаларининг етишмаслиги, қабзиятга мойиллик ва дефекация пайтида зўриқиш касаллик ривожланишининг муҳим омиллари бўлиб қолмоқда [4].

4. Семизлик ва қорин бўшлиғи босимининг ошиши

Ортиқча вазн веноз қон димланишини ва геморроидал касаллик хавфини оширади [1].

5. Бириктирувчи тўқима генетикаси ва хусусиятлари

Вена деворининг ирсий заифлиги ёшларни касалликнинг эрта ривожланишига моил қилиши мумкин [4].

6. Ҳомиладорлик ва гормонал ўзгаришлар

Ёш аёлларда бавосил кўпинча ҳомиладорлик пайтида кичик тос қон томирларига юқори босим туфайли ривожланади [1].

Геморройнинг дастлабки белгилари - нималарга эътибор бериш керак

Эрта белгилар сезилмаслиги мумкин, аммо ўз вақтида аниқлаш асоратлар хавфини камайтиради:

• ҳожатхона қоғози ёки унитаздаги қон;
  
• қичишиш, ачишиш, ноқулайлик ҳисси;
  
• шиллиқ ажралмалар;
  
• тўлиқ бўшатилмаганлик ҳисси;
  
• орқа чиқарув тешиги четидаги кичик тугунлар.
  

Халқаро тавсиялар, айниқса қон ёки кучли оғриқ пайдо бўлганда, эрта текширувнинг муҳимлигини таъкидлайди [1].

Профилактика: бавосил "орттириб олмаслик" учун нима қилиш керак

Кўпроқ сув ичинг ва толали моддалар истеъмол қилинг

Катталарга кунига 25-30 грамм овқат толаларини истеъмол қилиш тавсия этилади - бу ич келишини нормаллаштиради ва зўриқишни камайтиради [4].

Ҳожатхонада вақтни чекланг

Ўзингиз билан телефон олиб кирманг, ҳожатхонада 5-10 дақиқадан ортиқ ўтирманг. Тадқиқот узоқ вақт ўтириш касаллик ривожланиши билан бевосита боғлиқлигини кўрсатади [3].

Жисмоний фаолликни оширинг

Ҳатто оддий машқлар ҳам веноз оқимни яхшилайди ва кичик тосда қон димланишини камайтиради [2].

Кучли зўриқишдан сақланинг

Қабзиятга мойиллик бўлса, юмшоқ сурги дорилар ёки толали қўшимчалардан фойдаланиш мумкин (шифокор кўрсатмаси бўйича) [4].

Ҳожатга чиқиш истагини кечиктирманг

Мунтазам одатлар қабзият хавфини камайтиради.

Вазнни назорат қилинг

Тана вазнининг камайиши тўғри ичак томирларига тушадиган юкни камайтиради [1].

Илиқ ўтириш ванналари

10-15 дақиқалик ўтириш ванналари яллиғланишни камайтиради ва маҳаллий қон айланишини яхшилайди [4].

Дастлабки босқичларда даволаш - замонавий тавсиялар нимани таклиф қилади

Халқаро йўриқномалар даволашни консерватив чора-тадбирлар билан бошлашни тавсия қилади: толали моддалар, парвариш, ўтириш ванналари, венотроп дорилар (флеботониклар) [4].

Венотоник дори воситалари бевосита геморроидал тугунларга таъсир кўрсатиб, уларнинг ҳажмини камайтиради, қон оқимини тезлаштиради ва яллиғланишни бартараф этади. Шифокорлар томонидан тизимли венотоник Детралекс эътироф этилган. [5] Детралекс бавосил аломатларига қарши курашишда, жумладан оғриқ, қичишиш ва қон кетишини бартараф этишда ёрдам беради. [5,6,7].

Агар яхшиланиш бўлмаса, кам инвазив усуллар қўлланилади:
склеротерапия, инфрақизил коагуляция, латекс ҳалқалари билан боғлаш [1].

Амалий хулоса

• Ҳар 30-60 дақиқада қисқа танаффус қилинг.
  
• Ҳожатхонада телефондан фойдаланманг.
  
• Кўпроқ сув ичинг ва толали моддалар истеъмол қилинг.
  
• Дастлабки аломатларга эътибор беринг.
  
• Биринчи аломатлар пайдо бўлганда дарҳол шифокорга мурожаат қилиш мақсадга мувофиқ - эрта ташхис қўйиш ҳар доим самаралироқдир [3].

Хулоса

Бавосилнинг "ёшариши" - кўп жиҳатдан турмуш тарзининг ўзгариши билан боғлиқ бўлган ҳақиқий ҳодисадир: ҳожатхонада смартфонлардан фойдаланиш, ўтириб ишлаш, кам жисмоний фаоллик ва нотўғри овқатланиш. Кўпгина омилларни назорат қилиш мумкин: хатти-ҳаракатлар ва овқатланишдаги оддий ўзгаришлар хавфни камайтиради. Ҳар қандай хавотирли аломатлар пайдо бўлганда шифокорга мурожаат қилиш муҳим.

1. Van Tol R. R., et al. Guideline for haemorrhoidal disease // Colorectal Disease. — 2020. — Vol. 22, № 6. — P. 650–662.
   
2. De Marco S., Tiso A., et al. Lifestyle and risk factors in hemorrhoidal disease // Journal of Clinical Medicine. — 2021. — Vol. 10. — P. 1–12.
   
3. Ramprasad C., Patel A., et al. Smartphone use on the toilet and the risk of hemorrhoids // PLOS One. — 2025. — Vol. 20, № 3. — P. e0329983.
   
4. Lohsiriwat V. Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management // World Journal of Gastroenterology. — 2012. — Vol. 18, № 17. — P. 2009–2019.
5.  Клинические рекомендации. Колопроктология. — М.: ГЭОТАР- Медиа, 2015 г. — 528 с
6. Коспит М., Двойное слепое плацебо-контролируемое исследование клинической активности и безопасности Детралекса 500 мг при лечении острого геморроя. Ангиология (Angiology) 1994; 45 (6-Part 2): 566-573
7. Мисра М. Рандомизированное клиническое исследование эффективности микронизированной флавоноидной фракции в остановки кровотечения у пациентов с геморроем, Хирургия (SURG), 2000; 87 (7): 868-872
8.  Благодарный Л. А. «Комбинированная фармакотерапия — залог успешного лечения острого и хронического геморроя». Consilium Medicum. Хирургия; 2014 (2), стр. 70